Strona główna

Nie potrzebowa� dalej m�wi�. Domy�li�a si� ca�ej historii. Jasne teraz by�o, sk�d znalaz�y si� pieni�dze na ten dom, sklep i ziemi�. Ale c�? Nie by�o to �adn� niespodziank�. Zdziwi�a si� tylko, �e j� niczym ta wiadomo�� nie poruszy�a. W�a�ciwie powinna by si� cieszy� strachem i niepewno�ci� Litowki. Nie czu�a jednak niczego, co by cho� za u�amek rado�ci mog�o uchodzi�. By�a znu�ona, to wszystko. Znu�ona zm�czeniem fizycznym, zwierz�cym, wyprutym z jakichkolwiek uczu�, ch�ci, po��da�. Ostatnio coraz cz�ciej wpada�a w taki nastr�j. Nie chcia�a go. Ale nie chcia�a w�wczas tylko, gdy by� poza ni�. W nim nie istnia�o tak lub nie. Czasem, gdy budzi�a si� w �rodku nocy przy boku przygodnego kochanka, ogarnia�o j� przera�enie, tak nagle jasnym si� dla niej stawa�o, i� w chwili zdawa�oby si� wykluczaj�cej samotno�� by�a w rzeczywisto�ci nie do wyra�enia samotna. Samotna samotno�ci� najokrutniejsz�, kt�r� ka�dy cz�owiek musi raz prze�y�, cho�by to mia�o na niego spa�� dopiero w godzinie �mierci. �Ale czy� istnieje w �yciu cz�owieka cokolwiek niezwyk�ego - my�la�a nieraz - co by jednocze�nie nie zbli�a�o ku �mierci? Przy pewnym nat�eniu uczu�, lub przy zamieraniu ich zbyt bezwzgl�dnym, zawsze �mier� zagl�da nam w oczy�. Przemkn�o jej przez g�ow� szybkie wspomnienie: przed bardzo wielu latami prze�y�a to odkrycie po raz pierwszy. Nie zd��y�a cofn�� si�. Zanim zda�a sobie spraw� z czasu i z miejsca tej chwili, ujrza�a mroczny korytarz, kt�rym bieg�a na d�wi�k dzwonka, drzwi otwierane, nag�e rozwidnienie si�, a na schodach w pe�nym �wietle padaj�cym z okna na p�pi�trze posta� m�odego legionisty. Jednocze�nie przypomnia�a sobie, �e w kilka tygodni p�niej m�wi�a patrz�c w oczy Paw�a Siechenia: �Kiedy zobaczy�am ci� wtedy po raz pierwszy, sta�o si� ze mn� co�, czego jeszcze nigdy nie prze�y�am. Zanim spyta�e� si�, czy tu mieszkaj� pa�stwo Podhaliczowie, patrzy�e� na mnie chwil�, pami�tasz? To trwa�o bardzo kr�tko, ale mnie si� wyda�o niesko�czenie d�ugo. Nie zd��y�am nawet dobrze ci si� przyjrze�. Spostrzeg�am tylko, �e jeste� bardzo blady i masz smutne oczy. Tylko tyle. Ale w ci�gu tej sekundy, zanim us�ysza�am tw�j g�os, wyda�o mi si�, �e umieram. Nie, nie! - zaprzeczy�a szybko widz�c pytanie w jego spojrzeniu. - To nie by�o bolesne uczucie. Radosne te� nie... - doda�a po chwili. - Tego w og�le nie da si� nazwa�. I jeszcze raz tamtego dnia prze�y�a owo uczucie zamierania, gdy zdaje si�, �e dawne �ycie uciek�o, a nowe nie zd��y�o jeszcze nadej��. By�o to wieczorem, na chwil� przed za�ni�ciem. Z kr�tkiej rozmowy wiele dowiedzia�a si� o nowym lokatorze swoich opiekun�w. Przydzielono mu u nich kwater�. By� porucznikiem drugiej brygady. Niedawno, podczas walk w Karpatach, zosta� ci�ko ranny, otrzyma� postrza� w lewe p�uco. W�a�nie wczoraj opu�ci� szpital, lecz do ca�kowitego wyzdrowienia by�o mu jeszcze daleko, nie wiedzia� nawet, kiedy b�dzie m�g� wr�ci� na front... Gdy le�a�a w ciemno�ciach z zamkni�tymi oczami, s�ysza�a za �cian� kroki porucznika. Nagle ucich�y. I wtedy, ale jakby we �nie i dlatego silniej jeszcze, prze�y�a uczucie podobne do tego, kt�re j� przenikn�o w po�udnie stoj�c� w otwartych drzwiach. Maj�c oczy pe�ne tych wspomnie�, nie czu�a, �e od kilku minut Litowka na ni� patrzy. Z pocz�tku, chc�c sprawdzi� wra�enie swoich s��w, rzuci� na Ann� wzrok kr�tki i podejrzliwy. Ale gdy nie zauwa�y� w zarysie jej lekko pochylonej postaci �adnej gwa�towniejszej zmiany, uspokoi� si�. �Uwierzy�a� - przemkn�o mu przez g�ow�. Tym lepiej. Je�li na staro�� zaczyna�a podobnie g�upie�, dlaczego nie mia�by dalej m�wi�? Korci�o go, aby podzieli� si� z Ann� swymi obawami w zwi�zku z osob� Nawrockiego. Co znaczy� jego �miech? A te pytania tak lekko, niewinnie na poz�r, bez �adnej zdawa�oby si� ukrytej intencji rzucane? A to �musi pan milcze�?� Nie, to niemo�liwe - wyda�o si� Litowce - aby Nawrocki m�g� si� czegokolwiek domy�la�. Sk�d? Jakim sposobem m�g�by wpa�� na trop tych starych, przebrzmia�ych historii? Udawa�, �e wie, o tak! to co innego, udawanie i wygrywanie na tym to sta�a policyjna metoda. Zapl�ta� upatrzon� ofiar� w sie� pyta�, domy�lnik�w, niespodziewanych skojarze�, aby p�niej w odpowiedniej chwili jednym rzutem zacisn�� p�tl�. �Ale to nie ze mn�! - u�miechn�� si� do nieobecnego wroga - ze mn� nie p�jdzie tak �atwo. Jeszcze nie zna mnie�. W tej samej jednak chwili zda� sobie spraw�, �e je�li jest ju� mowa o walce pomi�dzy nim a Nawrockim, to przecie� pierwsze w niej kroki przynios�y niew�tpliwy triumf posterunkowemu. To on przez ca�y czas g�rowa� spokojem, on umkn�� w por� z do�� �liskiego dla siebie terenu, jemu uda�o si� z kolei uchwyci� inicjatyw� w swoje r�ce i najzaczepniejsze wypady przemyci� pod mask� niefrasobliwego i przyjaznego u�miechu. Wspomniawszy swoje zachowanie, zw�aszcza chwil�, w kt�rej tak nieopatrznie pozwoli� sobie wyskoczy� ze sk�ry, Litowka znowu si� zaniepokoi�. Zrozumia�, �e dop�ki jakim� umiej�tnym posuni�ciem nie zaskoczy z kolei Nawrockiego, dop�ty ta pierwsza pora�ka ze zjadliw� natarczywo�ci� wciska� si� b�dzie w ka�d� rozmow� z posterunkowym, w ka�d� my�l o nim. Zawsze b�dzie ju� stron� skazan� na bronienie si�, wymykanie i kluczenie. A czy� nie tego chcia� Nawrocki? Czy nie t�dy wiedzie droga do ostatecznego zapl�tania si� i uwik�ania? Bezsilny gniew chwyci� Litowk�. Och, gdyby m�g� przychwyci� tego szczeniaka, gagatka z �adn� buzi� i delikatnymi �apkami, wzi�� go w swoje obroty i rozprawi� si� po swojemu, raz na zawsze. Ba! tylko jak si� do tego zabra�? W du�ym mie�cie wiedzia�by, co robi�. Tam wystarczy�aby nocna godzina, pusta ulica. Ale tu, gdzie wszystkie zdarzenia wyp�ywaj� na wierzch jak wzd�te trupy wyparte wirami z dna rzeki? Zamy�li� si�. A mo�e... taka noc jak dzisiaj, wiatr... mo�e Anna? Uderzony niespodziewanym pomys�em, spojrza� na ni�. Siedzia�a przed lustrem ci�gle odwr�cona plecami, w taki jednak spos�b przechyli�a g�ow�, i� nie ruszaj�c si� m�g� ze swego miejsca dojrze� profil. Wyra�nie rysowa� si� na tle rozstawionego pod �cian� parawanu, tylko �wiat�o lampy padaj�c z boku poszerza�o cokolwiek lini� policzka. Dzi�ki temu na pierwszy rzut oka twarz Anny wydawa�a si� obrz�kni�ta. Litowce zamar�y s�owa, kt�re mia� na ko�cu j�zyka. Uczu� w spos�b nieokre�lony, �e powinien natychmiast odwr�ci� g�ow�. Jednak nie m�g� oderwa� oczu od siedz�cej. Mia� wra�enie, �e ulega niezrozumia�emu nakazowi, r�wnie ohydnemu i przera�aj�cemu, jak obraz, kt�ry go natarczywie poci�ga�. Musia� patrzy�. Twarz Anny, nienaturalnie nabrzmia�a i blada, robi�a wra�enie umar�ej. A przecie� �y�a. �y�a w bezsilnym opadni�ciu dolnej wargi, w oku jakby o�lep�ym, w t�pym skurczu mi�ni, kt�rych napi�cie sparali�owa�o Litowce oddech. Widzia� w swoim �yciu wiele twarzy �ci�tych nienawi�ci�, ale w �adn� z nich nienawi�� nie wessa�a si� pi�tnem tak szczeg�lnym, jak w t�, kt�r� mia� przed sob�. Przed wielu laty na froncie zobaczy� pewnego dnia ludzi zatrutych gazami. Noc� roz�wietlon� dalekimi b�yskami, w�r�d z�owrogiej ciszy zbierano ich z pola. Na ziemi szarej, jakby przysypanej popio�em, wt�oczone w leje i wyrwy le�a�y nieruchome, dziwacznie pokurczone cia�a o twarzach - gdy je o�wietlono - straszliwie zmienionych, zsinia�ych, zastyg�ych w nat�onym grymasie. Twarz Anny zdawa�a si� r�wnie� ulec zatruciu. By�a w niej ta sama upiorno��, co w tamtych ludziach z okop�w: zamazanie granic pomi�dzy nienawi�ci�, strachem i cierpieniem, wzajemne przenikni�cie tych wszystkich uczu�, milcz�cy osad, ch��d. Ciszy w pokoju �aden szelest nie m�ci�. To tylko doko�a, g�r� i bokami, wiatr bi� z niezmienn� zaciek�o�ci�, gwa�towne i czarne przyp�ywy napiera�y na �ciany. Jak ma�y i w�t�y wyda� si� nagle Litowce dom! Jeszcze jedno silniejsze uderzenie i niby okr�t zerwany z kotwicy zawiruje kruch� �upink� w�r�d sprzecznych pr�d�w, aby na o�lep zanurzy� si� w burzliwy odm�t. Kto zatrzyma jego bieg? Wtem co� mi�kkiego otar�o mu si� o nogi. To Makarek. Kopn�� go podra�niony Z rezygnacja pomyslalam, ze nie wybrne z tego. Zadawal pytania w sposob bezwzglednie wymagajacy odpowiedzi, mnie zas wychodzilo zupelnie co innego, niz sobie zyczylam. Poddalam sie. - Niech pan odda te szmate - powiedzialam, wyjmujac mu z reki apaszke Basienki. - zeby potem nie bylo, ze trzymaly pana jakies czynniki materialne. Gdybym chciala wytlumaczyc panu, o co mi chodzi, w sposob zrozumialy i w miare moznosci dyplomatycznie, musialabym gledzic godzine. A przysiegne, ze pan nie ma czasu! - A gdyby pani sprobowala niedyplomatycznie...? Niepojetym dla mnie sposobem ruszylismy dalej na te przechadzke razem. - Dziwie sie, ze chce pan wyjasnic te wszystkie brednie, ktore mi sie wyrwaly - powiedzialam z niesmakiem. - Nie wszystko panu jedno? - Nie. Jezeli ktos mowi do mnie zaskakujace brednie... Przepraszam, nie chcialem byc niegrzeczny, ale pani sama tak to okreslila... to musze poznac ich przyczyny i cel. Lubie zrozumiec zachodzace wokol mnie zjawiska. - Bardzo uciazliwe upodobanie. Ma pan za duzo czasu. - Przeciwnie, mam za malo czasu. - To co pan, w takim razie, robi na tym skwerku? - Usiluje wydrzec z pani wytlumaczenie rzadko spotykanej reakcji na odzyskanie zgubionego przedmiotu. Zdenerwowal mnie ten upor. - To nie byla reakcja na przedmiot, tylko reakcja na pana - powiedzialam z irytacja. - Co pan sobie wyobraza, ze ja sobie wyobrazam, ze pan nie wie, jak pan wyglada?!... Jak bylo do przewidzenia, zglupialam do reszty i wyglosilam wszystko to, od czego z najwieksza starannoscia usilowalam sie powstrzymac. Ciezkiej pretensji, nie wiadomo, do niego czy do losu, nie staralam sie nawet ukrywac. - No dobrze - zgodzil sie. - Zalozmy, ze ma pani racje, chociaz moim zdaniem bardzo pani przesadza. Ale nie rozumiem, w czym pani przeszkadza moj wyglad. - W czepianiu sie pana - wyjasnilam. - Nie moge sie czepiac czlowieka, ktoremu nosem wychodza czepiajace sie go kobiety. Dla mnie jest pan nieopisanie atrakcyjny w zupelnie innym sensie. Od tego innego sensu skolowacialam calkowicie, bo uswiadomilam sobie, ze nie moge mu zdradzic ani swoich spostrzezen, ani przyczyn, dla ktorych taki facet jak on jest dla mnie bezcenny. Moja namietnosc do sensacji, zagadek i tajemnic musiala pozostac nieuzasadniona, bo jakze mialam mu powiedziec, ze ja to wszystko pisze, ja nic nie pisze, ja jestem Basienka, uzeram sie z mezem i robie wzory na tkaniny! Nieslychanie trudno bylo go zbic z tematu, na domiar zlego podobal mi sie coraz bardziej, odnosilam wrazenie, ze ja mu sie podobam coraz mniej, sobie podobalam sie rowniez coraz mniej i ogolnie biorac zapadlam sie w jakies grzezawisko umyslowe, z ktorego wydobyc mnie juz nie mogla zadna ludzka sila. - Z tego, co pani mowi, wynika, ze lubi pani tajemnicze wydarzenia - powiedzial tonem, w ktorym dawal sie wyczuc jakby odcien nagany. Zdziwilo mnie to, a jeszcze bardziej mnie zdziwilo, ze z tego, co mowie, w ogole dla niego cos wynika. - Lubie - przyswiadczylam. - A pan nie? - Nie. Nie widze w nich nic przyjemnego. Zazwyczaj bywaja bardzo meczace. - Mozliwe, ale meczyc sie tez lubie. To sie nawet szczesliwie sklada, bo przez cale zycie spotykaja mnie rozmaite sensacyjne idiotyzmy, nieznosne dla normalnych ludzi. Jest to tak nagminne, ze zbyt dlugi spokoj zawsze mi sie wydaje podejrzany. - I jeszcze pani malo? Jeszcze ma pani nadzieje na wiecej? - Oczywiscie! Rozrywek nigdy za wiele, a spokojne zycie odbiera mi inwencje i dobry humor. - Wyglada pani na osobe, ktorej nigdy nie brakuje inwencji i dobrego humoru... - Skad pan wie, jak wygladam, skoro widuje mnie pan tutaj po ciemku? - A skad pani wie, jak ja wygladam? Poza tym wystarczy zamienic z pania kilka slow, zeby rozpoznac pewne pani cechy nawet w egipskich ciemnosciach. Rzadko sie spotyka osoby tak pelne zycia jak pani. - Mowi pan to w taki sposob, jakby uwazal pan to za gigantyczna wade - zauwazylam krytycznie. - Aktywnosc charakteru zawsze wydawala mi sie zaleta. - Mnie rowniez. Mozliwe, ze dostrzegla pani w moim tonie pewna dezaprobate, bo mowiac to, myslalem rownoczesnie o sposobach wydatkowania takiej energii i aktywnosci. Sposobach, ktore prowadza niekiedy do dosc ponurych rezultatow... Mialam wrazenie, ze w kotlujacy sie we mnie chaos wdarlo sie nagle jakies ostrzegawcze swiatlo.